Có một dạo, mình rơi vào trạng thái lấp đầy mọi khoảng trống trong ngày bằng việc tích lũy.
Mình mua rất nhiều sách, lưu lại hàng chục khóa học trực tuyến, tham gia đủ các hội thảo về phát triển kỹ năng và lưu hàng trăm bài viết bổ ích vào mục “Xem sau”. Mỗi lần nhấn nút “Lưu” hay “Đăng ký”, mình luôn có một cảm giác thỏa mãn vô hình. Mình tự bảo bản thân: “Mình đang đầu tư cho tương lai. Khi nào chuẩn bị đủ, mình sẽ bắt đầu làm.”
Nhưng cái ngày “chuẩn bị đủ” đó chưa bao giờ tới.
Sau này khi quan sát xung quanh, mình nhận ra mình không cô đơn. Trong công việc lẫn cuộc sống, chúng ta gặp rất nhiều người mắc kẹt trong trạng thái này. Đó là người bạn muốn đổi ngành nhưng dành cả năm trời chỉ để đọc tài liệu mà không dám nộp một CV thử nghiệm. Đó là người muốn viết blog nhưng hoãn lại tháng này qua tháng khác vì thấy “kiến thức của mình chưa đủ sâu”.
Trong tâm lý học, hành vi này đôi khi được gọi là Sự trì hoãn tích cực (Productive Procrastination).
Nói một cách đơn giản, chúng ta dùng việc “chuẩn bị” như một lá chắn hợp pháp để trì hoãn việc “hành động”. Bản chất của nó là một cơ chế tự vệ. Bởi vì việc đi học, đi đọc, đi thu thập thông tin là những việc an toàn — chúng ta không thể thất bại khi chỉ đang chuẩn bị. Ngược lại, việc thực sự bắt tay vào làm, thực sự dấn thân lại đầy rủi ro. Làm thì có thể sai, có thể bị từ chối, có thể phát hiện ra mình không giỏi như mình tưởng.
Và để trốn tránh nỗi sợ đó, tâm trí chúng ta chọn cách ở lại trong vùng an toàn mang tên: “Tôi chưa sẵn sàng.”
Vấn đề là, chúng ta thường lầm tưởng sự sẵn sàng là một cột mốc cố định. Chúng ta nghĩ rằng đến một ngày, sau khi tích lũy đủ một lượng kiến thức nào đó, một tiếng chuông sẽ vang lên và mình sẽ tự tin bước ra thế giới.
Nhưng sự thật là, năng lực không sinh ra từ sự chuẩn bị trong phòng kín. Nó sinh ra từ sự va chạm với thực tế.
Người ta không thể học bơi bằng cách đọc hết mọi cuốn sách về kỹ thuật bơi trên cạn. Bạn chỉ có thể biết bơi khi đã thực sự nhảy xuống nước, uống vài ngụm nước và cảm nhận được dòng chảy bằng chính cơ thể mình.
Khi nhìn lại những bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của mình, mình nhận ra hầu hết những quyết định mang lại sự trưởng thành lớn nhất đều đến vào lúc mình… chưa sẵn sàng. Lúc nhận một dự án mới vượt quá tầm tay, lúc đứng trước một vai trò mà mình chưa từng có kinh nghiệm. Cảm giác lúc đó luôn là sự sợ hãi và hoài nghi bản thân.
Nhưng chính trong quá trình vừa làm vừa sửa, vừa ngã vừa đứng dậy, sự “sẵn sàng” mới dần dần được hình thành.
Trưởng thành không phải là khi bạn đã biết hết mọi câu trả lời trước khi bắt đầu.
Trưởng thành là khi bạn chấp nhận bước đi ngay cả khi trong tay chỉ có một vài mảnh ghép, và tin rằng mình sẽ tìm thấy những mảnh ghép còn lại trên đường đi.Có một câu nói của nhà văn Arthur Ashe mà mình rất thích: “Hãy bắt đầu từ nơi bạn đứng. Sử dụng những gì bạn có. Làm những gì bạn có thể.”
Nó nhắc nhở mình rằng chất lượng của một hành trình không được quyết định bởi việc bạn có một xuất phát điểm hoàn hảo hay không, mà bởi việc bạn có dám bước bước đầu tiên hay không.
Nếu ngày hôm nay bạn cũng đang trì hoãn một dự định nào đó vì nghĩ mình chưa đủ giỏi, chưa đủ kinh nghiệm, hay hoàn cảnh chưa đủ thuận lợi, hãy thử tự hỏi bản thân một câu:
“Nếu mục tiêu của mình không phải là làm một cách hoàn hảo, mà chỉ là làm để học, thì bước đi nhỏ nhất mình có thể làm ngay hôm nay là gì?”
Một dòng viết nguệch ngoạc trên trang giấy trắng vẫn tốt hơn một chương sách hoàn hảo nằm lại trong đầu. Một quyết định hành động dù chưa chín muồi vẫn cho bạn một kết quả để rút kinh nghiệm, còn sự trì hoãn hoàn hảo chỉ để lại sự tiếc nuối.
Có lẽ, chúng ta cần học cách bớt khắt khe với bản thân. Không cần phải là một phiên bản hoàn hảo mới xứng đáng được bắt đầu.
Cứ đi đi, rồi đường sẽ mở. 🫶